श्रीशिवराज्याभिषेकांतल्या 'सोमो अस्माकं ब्राह्मणानां राजा' ह्या मंत्राच्या अर्थाचे स्पष्टीकरण...

सांप्रत समाजमाध्यमांवर श्रीशिवराज्याभिषेक प्रयोगातल्या एका मंत्राचा विकृत अर्थ प्रसृत करून आपला छुपा ब्राह्मणद्वेष रेटला जातोय. त्यासाठी हे स्पष्टीकरण !

उपरोक्त मंत्र हा यजुर्वेदाच्या ९व्या अध्यायांतला अंतिम असा ४० वा मंत्र असून त्याच्या चुकीच्या मराठी अनुवादाचे एक छायाचित्र प्रसृत करून हा द्वेष रेटला जातो आहे. सर्वप्रथम तो निम्नलिखित मंत्र काय आहे ते पाहुयांत.

*ॐ इ॒मन्दे॑वा ऽअसुप॒त्नᳯ सु॑वध्वम्मह॒ते क्ष॒त्राय॑ मह॒ते ज्यै॑ष्ठ्याय मह॒ते जान॑राज्या॒येन्द्र॑य॑ । इ॒मम॒मुष्य॑ पु॒त्रम॒मुष्यै॑ पु॒त्रमस्यै वि॒शऽए॒ष वो॑मी॒ राजा॒ सोमो॒ स्माक॑म्ब्राह्म॒णाना॒ राजा॑ ॥*

 

यजुर्वेद ९।४०

ह्या मंत्राचा जो अर्थ त्या चित्रामध्ये दिलेला आहे तो चुकीचा तर आहेच कारण तिथे 'सोमो अस्माकं ब्राह्मणांना राजा' असा एवढाच अर्धवट संदर्भ घेऊन 'सोम हाच आह्मां ब्राह्मणांचा राजा' असा विकृतार्थ काढलेला आहे. वास्तविक पूर्ण मंत्र किती मोठा आहे हे सर्वांस आता कळलंच असेल. आता त्या मंत्राचा शब्दशः अर्थ पाहुयांत 

*महते क्षत्राय ज्यैष्ठ्याय महते जानराज्याय - महान क्षात्रबलासाठी, महान अशा राज्यपदासाठी, महान अशा जनसंख्येंवर राज्य करण्यासाठी*

*इन्द्रस्य इन्द्रियाय, देवाः असपत्नम् इमम् सुवध्वम् - परम् ऐश्वर्यवान इंद्र अर्थात राजाच्या ऐश्वर्यप्राप्तीसाठी, देवगण शत्रुरहित ह्या योग्यपुरुषांस अभिषिक्त करोत*

*इमं अमुष्य पुत्रं अमुष्यै पुत्रं अस्यै विशे - ह्या पित्याचा हा पुत्र, ह्या अमुक मातेचा पुत्र, ह्या प्रजेसाठी (त्याचा) राज्याभिषेक केला जात आहे.*

*अमी - हे अमुक अमुक राजे लोकहो, प्रजे लोकहो*

*वः एषः राजाः सोमः - आमचा आह्मां सर्वांचा हा राजा सोमाच्या समान पवित्र आहे*

*(सः) अऽस्माकं ब्राह्मणानां राजा - तो आह्मां ब्राह्मणांचाही राजा आहे*

आता हाच मंत्र श्रीगागाभट्टांच्या पोथीमध्ये आहे तसा दिला असून तिथे पुढे 

*अत्र सर्वनामस्थाने राजनाम तत्पितृनाम् तन्मातृनाम् गृण्हीयात्*

म्हणजे उपरोक्त मंत्रामध्ये अमुक अमुकच्या ठिकाणी श्रीशिवाजी महाराजांचे, त्यांच्या पिताश्रींचे, त्यांच्या मातुःश्रींचे नाव उच्चारावं असे म्हटलंय.

त्यामुळे इथं सोम ही संज्ञा प्रत्यक्ष राजाला अर्थात श्रीशिवछत्रपतींना वापरली असून तेच आह्मां सर्व ब्राह्मणांचे राजे आहेत असं स्पष्ट विवेचन आहे. परंतु मराठी अनुवादकर्त्याने सोम हाच आमचा राजा आहे असे विकृत अर्थ केला आहे. अनुवादक कोण आहेत ते आह्मांस ज्ञात नाही.

*आता काहींना हा आह्मीं दिलेला मंत्रार्थ खोटा वाटेल त्यांच्यासाठी स्वतः ज्येष्ठ इतिहासकार वा सी बेंद्रेंचा अनुवाद पाहुयांत*

पृथ्वीवरचे साक्षात् तत्कालीन कलियुगीचे ब्रह्मदेव असे वर्णन ज्यांचे केलं केलं, त्या वेदमूर्ती श्रीगागाभट्टांनी जी श्रीशिवराज्याभिषेकाची पोथी रचली, त्याचे प्रथम प्रकाशन आधुनिक काळामध्ये फेब्रुवारी १९६० मध्ये श्री वा सी बेंद्रेंनी संपादनरुपी केलं. त्याला ५९ पृष्ठांची त्यांची प्रस्तावना असून त्यातंच ह्या मंत्राचे स्पष्टीकरण त्यांनी दिलं आहे ते पाहूयांत. हा १४१ पृष्ठांचा ग्रंथ आज पूर्ण पीडीएफ आहे. कुणीही अभ्यासु शकता.

आता ज्येष्ठ इतिहासकार श्री वासुदेव सीताराम बेंद्रेंनी पृष्ठाङ्क ४९ व ५० वर ह्या मंत्राचा काय अर्थ केलाय ते पहा....

*Then they took him to the bathing hall saying..'महते क्षत्राय...' Thus making him the king of Brahmins*

म्हणजे *त्या पुरोहितांनी त्यांना (श्रीशिवछत्रपतींना अवभृत स्नानासाठी) स्नानगृहाकडे नेताना तो मंत्र म्हटला व सर्व ब्राह्मणांचा त्यांना राजा केला.*

पुढे हेच बेंद्रे म्हणतात की

*Thus by this special bath, they accepted Shivaji Maharaj as the king of all including the Brahmins.*

 *"ह्या विशेष स्नानाने ते शिवाजी महाराज हे त्या सर्वांचेच ज्यांत ब्राह्मणसुद्धा आले, त्यांचे सुद्धा राजेच झाले."*

म्हणजेच बेंद्रेंच्या इंग्रजी अनुवादानुसार महाराजांना ब्राह्मणांनीसुद्धा आपला राजाच आनंदाने स्वीकारलं आहे.

पण सांप्रत समाजमाध्यमांवर प्रसृत होत असलेल्या मराठी अनुवादाच्या पृष्ठांवर मात्र चुकीचा अर्थ दिला आहे. म्हणजेच मराठी अनुवाद चुकलेला असून उपरोक्त आह्मीं दिलेला अर्थ व श्री बेंद्रेंचा अर्थ दोन्ही एकंच आहेत.

*आणि हो जाता जाता...*

*एरवी हेच वा सी बेंद्रे श्रीशंभुछत्रपतींच्या चरित्रासाठी ह्या आक्षेपकांना प्रमाण असतात बरंका. आता मात्र कदाचित सोयीस्कर अप्रमाण ठरतील. कारण ब्राह्मणद्वेष....!*

ज्यांना आणखी अतंरंगात जाऊन पहायचं आहे, त्यांनी वेदमहर्षी श्रीपाद दामोदर सातवळेकरांनी केलेला हिंदी अर्थ पहावा ही विनंती. महर्षि दयानंद सरस्वति ह्यांनी दीडशे वर्षांपूर्वीच करून ठेवलेला अर्थही पहावा ही विनंती. हे सर्व संदर्भ आह्मीं सोबत जोडलेच आहेत. जिज्ञासूंनी पहावेत ही नम्रतेची विनंती.

*अशाप्रकारे महाराष्ट्रांत जातीयवदाचे विष पेरणार्या विकृत लोकांपासून आपण सर्व शिवभक्तांनी सावध रहावे ही नम्रतेची विनंती...!*

तरीही ज्यांना खाजंच आहे, त्यांना आमचं उघड आह्वान आहे की शास्त्रार्थ करावा...!

भवदीय,

पाखण्ड खण्डिणी 

Pakhandkhandinee.blogspot.com 

#शिवराज्याभिषेकप्रयोग_मंत्रार्थ_ब्राह्मणद्वेष_वासीबेंद्रे_श्रीगागाभट्ट

महायोगी महर्षि श्रीअरविंदांचे सावित्री नावाचे महाकाव्य

आज वटपौर्णिमा अर्थात सावित्री पौर्णिमा...! सत्यवान नि सावित्रीची कथा सर्वांना ज्ञात आहेच. ह्या कथेवर चोवीस सहस्त्र ओळींचं आङ्ग्ल भाषेंतले जगांतलं सर्वात मोठं महाकाव्य रचणार्या महर्षि महायोगी श्रीअरविंदांविषयी नि त्या सावित्री नामक कवितेविषयी हा लेखनप्रपंच!

साक्षात् सरस्वतीच ज्यांच्या जिव्हाग्रांवर नांदत होती, अशा प्राचार्य शिवाजीराव भोसल्यांच्या महायोगी अरविंद ह्या ध्वनिफीतीचे श्रवण ज्यांनी केलं असेल नि त्यांनीच लिहिलेलं महर्षींचे चरित्र ज्यांनी अभ्यासलं असेल, त्यांना महर्षि अरविंद हे महान व्यक्तिमत्व ज्ञात असेलंच. मागे आह्मीं त्यांच्यावर एक लेखही लिहिला आहे विस्ताराने. महर्षि महायोगी श्रीअरविंदांची चार तपांची साधना म्हणजे हे महाकाव्य आहे.

*महर्षि हे वेदभाष्यकार होते. निर्विकल्प समाधी अवस्था प्राप्त केलेल्या ह्या व्यक्तित्वाने 'वेदरहस्य' नामक ग्रंथामध्ये वेदांविषयी केलेलं चिंतन ज्यांनी अभ्यासले असेल, त्यांना महर्षींच्या 'ऋषयो मन्त्रद्रष्टारः' ह्या निरुक्तकारांच्या वचनसाक्षित्वाची प्रचिती आलीच असेल. सावित्री नि सत्यवानाच्या ह्या उपाख्यानाचा महायोगी श्रीअरविंदांनी लावलेला यौगिक अर्थ नि त्यातून त्यांनी केलेले हे महाकाव्य हे आङ्ग्ल भाषेंतले एक अद्वितीय लेणं आहे असे म्हटल्यांस अत्युक्ती ठरणार नाही.*

*आपल्या चार तपांच्या अध्यात्मसाधनेने तपःपूत अशा महर्षींच्या साहित्यातली त्यांची अतिमानसाची संकल्पना, त्या अतिमानसाच्या संकल्पनेचे त्यांनी केलेले विवरण, त्यातूनंच पृथ्वीवरंच स्वर्ग निर्माण करण्याची त्यांची मनिषा हे सर्व अक्षरशः चिंतनीय आहे, विलोभनीय आहे.* 

*महर्षींच्या सावित्रीची मूलकथा*

महर्षि हे वैदिक साहित्याचे भाष्यकार होते. *त्यांच्या स्वतःच्या साधनेने त्यांस प्राप्त झालेल्या सिद्धी नि त्यामुळे त्यांच्या अंतःकरणांमध्ये विश्वाच्या गुढ रहस्येविषयी निर्माण झालेली उत्कंठा, अनेक गूढविद्यांचा त्यांना झालेला साक्षात्कार नि त्याविषयीचं चिंतन, त्यांची अतिमानवी शक्तींवरची दृढ विश्वासार्हता, वैदिक तत्त्वज्ञानाचे प्रकटीकरण, मानवाच्या उत्पत्तीपासून नि अद्यापपावेतोचा त्याच्या उत्क्रांतीचा इतिहास, देवदेवता नेमक्या काय आहेत ह्याविषयीचे प्रकटीकरण, चराचर सृष्टीची उत्पत्ती-स्थिती नि प्रलयाविषयीचे चिंतन, सभोवतालचा हा रम्य असा निसर्ग, हे विश्व का निर्माण झाले ह्याची त्यांनी केलेली मीमांसा, ह्याचे भवितव्य काय असेल, मानवाचा भवितव्यकाल या सर्व चिंतनाचा शब्दाविष्कार म्हणजे महर्षींचे हे खंडकाव्य आहे.*

सत्यवान-सावित्रीच्या उपाख्यानाचा अन्वयार्थ विशद करताना ते म्हणतात

 *"‘सत्यवान-सावित्री ही मृत्यूवर विजय मिळविल्याची कथा महाभारतात आहे. तथापि त्यात संकेत असा दिलेला आहे की दैवी सत्य जाणणारा आत्मरूपी सत्यवान हा अज्ञान आणि मृत्यूच्या तडाख्यात सापडलेला आहे. सावित्री ही ज्ञानी सूर्यकन्या त्या दुष्टचक्रातून मानवाला मुक्त करण्यासाठी आली आहे. तिचा पिता अश्वपती हा आध्यात्मिक वाटचालीत उपयुक्त ठरणाऱ्या तपस्येचे प्रतीक आहे. सत्यवानाचे वडील द्युमत्सेन हे अंध झालेले पवित्र मन आहे. अशा मानवी व्यक्तिरेखांद्वारे मर्त्य जीवनापासून दिव्य चैतन्यापर्यंत कसे जाऊन पोहोचायचे, याचे मार्गदर्शन आपल्याला मिळते."*

ज्याप्रमाणे सावित्री आपल्या तपोबलाने त्या सत्यवानांस पृथ्वीवर आणते व स्वर्ग निर्माण करते, तद्वतंच महर्षींना ह्या महाकाव्यातून पृथ्वीवर स्वर्ग निर्माण करायचा आहे.

ही कविता आङ्ग्लभाषेत असल्यामुळे नि त्यातही महर्षींचे इंग्रजी हे मूळ लैटिनच्या त्यांच्या प्रभुत्वामुळे नि तत्कालीन पल्लेदार वाक्यांचं दुर्बोध असे इंग्रजी असल्यामुळे शब्दकोशाची आवश्यकता पडतेच. अर्थात ज्यांना महर्षींच्या भाषेचा परिचय आहे, त्यांना हे फार अवघड जाणार नाही. पण तरीही ज्याना हे इंग्रजीतून संभव नसेल तर निदान मराठीतूनतरी अभ्यासायचं आहे, त्यांच्यासाठीही अरविंद आश्रमाने त्याचा मराठी अनुवाद केलाच आहे. अनुवादकार - सौ शैलजादेवी वहिनीसाहेब प्रतिनिधी 

*आणखी तीन ग्रंथ अभ्यसनीय आहेत.*

महर्षींचे समग्र वाङ्मय मूल आङ्ग्ल ३७ खंडांमध्ये प्रकाशित आहे. त्यात खंड ३३व ३४ हे सावित्रीचे आहेत. सावित्री कवितेविषयी महर्षींनी *VOLUME 27 - LETTERS ON POETRY AND ART* मध्ये चिंतन केलेलं आहे ते अभ्यसनीय आहे. सावित्री वाचण्यापूर्वी महर्षींचे  *'अतिमानव' नि 'पृथ्वीवर अतिमानसाचा आविष्कार'* हे आणखी दोन ग्रंथही चिंतनीय आहेत. सुदैवाने पीडीएफ उपलब्ध आहेत.

*निम्नलिखित संकेतस्थळांवर महर्षि श्रीअरविंदांचे साहित्य मूल आङ्ग्ल व त्याचे काही मराठी व काही हिंदीतून अनुवादही* उपलब्ध आहेत. ज्यांना जिज्ञासा असेल त्यांनी हे अभ्यासावेच.

https://www.motherandsriaurobindo.in/#_StaticContent/SriAurobindoAshram/-09%20E-Library/-01%20Works%20of%20Sri%20Aurobindo/-07%20Marathi

*इंग्रजीभाषेत अतिमानसाची संकल्पना मांडणारे श्रीअरविंद हे प्रथमंच*

संपूर्ण युरोप किंवा अमेरिकेतही इतके इंग्रजी साहित्यिक,महाकवी होऊन गेले पण श्रीअरविंदांच्या भाषेतंच सांगायचं तर ह्यातल्या एकालाही अतिमानसाच्या संकल्पनेस स्पर्श करता आला नाही. श्रीअरविंदांनी स्वतः एका पत्रांत हे म्हटलंय. उपरोक्त खंड २७ मध्ये ते अभ्यासता येईल. सोबत पृष्ठ जोडलंच आहे.

ह्या कवितेचा आस्वाद मूळ आङ्ग्लभाषेतून एकदा तरी घ्यावाच ही विनंती. 

*सत्यवान-सावित्री नि महर्षींच्या चरणी अभिवादन करतो नि लेखणींस विराम देतो...!*

भवदीय,

पाखण्ड खण्डिणी

Pakhandkhandinee.blogspot.com

#सत्यवानसावित्री_वटपौर्णिमा_महायोगीमहर्षि_अरविंद_महाकाव्य_अतिमानव_स्वर्गपृथ्वी

क्रांतिवीर श्री बाबाराव सावरकर अमृतमहोत्सवी पुण्यस्मरण - सांगली वृत्तांत

त्वत्स्थंडिली अतुल-धैर्य वरिष्ठ बंधु।
केला हवीं परमकारुण पुण्यसिन्धु।
हें आपुलें कुलहिं त्यामधि ईश्वरांश।

ज्यांचे समग्र जीवन क्रांतिप्रवण होते नि ज्यांचे विचार क्रांतिगर्भ होते, अशा स्वातंत्र्यवीरांच्या ज्येष्ठ बंधुंच्या, त्यांच्या पाठी पित्यासमान असलेल्या एका अतुल धैर्य वरिष्ठ बंधुंच्या, ज्यांचं समग्र जीवनंच उपेक्षित अंधार्या कारावासांत नि अप्रसिद्धीच्या गुहागुंफात संपून गेले, ज्यांचे जीवन म्हणजे अमूल्य रत्नांची खाणंच आहे नि ज्यांत उदात्त अन् उज्ज्वल प्रसंगांचे कोहिनूर ठासून भरलेले आहेत, ज्यांनी सोसलेल्या नरकयातना ह्या तात्यारावांइतक्याच, किंबहुना अधिक आहेत, ज्यांचे समग्र जीवन हिंदुराष्ट्राच्या नि हिंदुत्वाच्या नि हिंदुसमाजाच्या उत्कर्षासाठीच वाहिलेले होते, अनेक गुप्त क्रांतिकारी संघटनांचे जे उद्गाते नि अनेक तरुण क्रांतिकारकांचे जे मार्गदर्शक, रा स्व संघासारख्या आज हिमालयाएवढ्या उत्तुंग अशा राष्ट्रव्यापी नि विश्वव्यापी संघटनेचे जे उद्गाते, असे अंदमानदंडित क्रांतिवीर श्री गणेश दामोदर उपाख्य श्रीबाबाराव सावरकर ह्यांच्या अमृतमहोत्सवी पुण्यस्मरणानिमित्त सांगलींस जाण्याचा योग नुकताच १६ मार्चला प्राप्त झाला.

महाराष्ट्र प्रदेश हिंदुसभेचे भूतपूर्व अध्यक्ष, आमच्या पंढरपूर हिंदुसभेचे श्री अभयसिंह कुलकर्णींचा अट्टाहास होता की हे कार्य आपण तरी करायला हवंच. आधीच सावरकर कुटुंबाची घोर उपेक्षा नि त्यातून बाबाराव तर विस्मृतंच. त्यामुळे हे सतीचं वाण हिंदुसभाच पेलु शकते. म्हणून भुवैकुंठ पंढरीतल्या सर्व हिंदुसभायांसह आह्मीं सर्व सांगलीस श्रीबाबारावांना अभिवादन करण्यासाठी निघालो. ह्यावेळी हिंदुसभेचे श्री विवेक बेणारे, विद्यमान अध्यक्ष श्री बाळासाहेब डिंगरे, महाराष्ट्र प्रदेश हिंदुसभेचे विद्यमान अध्यक्ष श्री अनिल पवार, सोलापूरचे श्री कल्याणी, वारकरी संप्रदाय पाईक संघाची धडाडती )तोफ श्री रामकृष्ण महाराज वीर, पेशवे युवा मंचाची तोफ श्री गणेश लंके आणि श्री महेश भंडारकवठेकर, हिंदुसभेचेच आनंद कुलकर्णी, सुवर्णा पोवार इ. अशी मंडळी उपस्थित होती. कार्यक्रमाचे अध्यक्षस्थान सांगलीतलेच हिंदुसभाई श्री अरुण गडचे ह्यांनी भूषविले.

सांगलीत चारच्या दरम्यान पोहोचताच सांगलीतले आमचे पंढरपूरचेच मूळचे स्नेही संस्कृत भाषेंवर प्रभुत्व असलेले आचार्य श्रीरघुवीर रामदासींकडे चहा पाण्याची व्यवस्था झाली. सांगलीतल्या ज्या गावभागांत बंधार्यासमीप श्रीबाबारावांचे स्मारक आहे, तिथून जवळंच ह्यांचा निवास आहे. साडेचारच्या समीप कार्यक्रमस्थळी पोहोचलो. मधील काळांत सांगलीतल्या जलप्रलयाच्या थैमानाने स्मारकाची झालेली वाताहात पाहवंत नव्हती. सुदैवाने पूर्वसूचना दिल्याने काही स्वच्छता होतीच. प्रवेशद्वारांवरंच एका पाटीवर त्या वास्तुच्या तत्कालीन उद्घटनाची अक्षरे कोरलेली दिसली. भूतपूर्व पंतप्रधान श्री अटल बिहारी वाजपेयी नि बाबारावांचे शिष्य हिंदुसभाई थोर चित्रपटकार श्रीभालजी पेंढारकरांच्या हस्तेच हे उद्घाटन झालं होते. त्यावेळी श्री अटलजींचे झालेलं व्याख्यानही उपलब्ध आहे. कथा क्रांतिवीरांच्या - विश्वास सावरकर

स्मारकांत श्रीबाबारावांची अत्यंत दिव्य अशी हातीं ग्रंथ घेतलेली बैठक असलेली तेजस्वी मूर्ती पाहून धन्यता वाटली. त्या नररत्नांस अभिवादन करण्यासाठी नकळंत हात जोडले गेले. इतक्या जलप्रलयाचा आघात सोसूनही मूर्तीवरचे तेज किंचितही ढळलं नव्हतं.

कार्यक्रमाचा आरंभ श्रीभंडारकवठेकरांच्या वेदमंत्रपठनाने नि श्री रामकृष्ण वीर महाराजांच्या हस्ते मूर्तीपूजनाने झाला. त्यानंतर महाराष्ट्र हिंदुसभेच्या वतीने चैत्र पाडवा पासूनच्या दिनदर्शिकेचे विमोचन झाले. पुढे नियोजित कार्यक्रमपत्रिकेनुसार श्रीतात्यारावांच्या अखिल हिंदु विजय ध्वज गीताने आरंभ होऊन  श्रीअभयसिंह कुलकर्णींचे प्रास्ताविक झालं. त्यानंतर मान्यवरांची व्याख्याने झाली तींत प्रामुख्याने हिंदुसभेचे श्री गांधी, श्री रामकृष्ण महाराज वीर, श्री तुकाराम चिंचणीकर (अस्मादिक) ह्यांचे चिंतन झाले. ह्यात उपरोल्लेखित श्री रघुवीर रामदासी ह्यांनीही संस्कृतमध्ये श्रीबाबारावांवर छानसं चिंतन प्रकट केलं. अंती अध्यक्ष श्री अरुण गडचेंचे ह्यांचे अध्यक्षीय चिंतन झालं.

कार्यक्रमाचे पूर्ण सूत्रसंचालन हे श्री विवेक बेणारे ह्यांनी केले. कार्यक्रमांस उपस्थितांची संख्या जरी न्यून म्हणजे वीस-पंचवीसच्या समीप असली तरी कार्यक्रम उत्साहांत पार पाडला. आटपाडीतले आमचे एक धारकरी मित्र नि बंधु श्री प्रथमेश देशपांडे आमच्या स्नेहाखातर उपस्थित राहिले. सांगलीतले स्थानिक मित्र श्री संदीपजी कुलकर्णीही उपस्थित होते. दुर्दैव इतकंच की अपेक्षेप्रमाणे सांगलीकरांची उपस्थिती फारंच न्यून होती. आणि अन्य हिंदुत्वनिष्ठ संघटनांची उपेक्षाही. अस्तु।

कार्यक्रमाची सांगता अध्यक्ष श्री बाळासाहेब डिंगरेंच्या आभारप्रदर्शनाने नि आमच्या वंदे मातरम गायनाने झाली...

ज्या सांगलीत श्रीबाबारावांच्या जीवनांतला अंतिम काळ गेला, त्याच वास्तुंत त्यांना अभिवादन करणे हे आमच्या दृष्टीने अत्यंत भाग्याचे लक्षण होते. क्रांतिवीरांना सर्व जग विस्मृतीच पाठवेल पण आह्मीं हिंदुसभाई मात्र हे सतीचे वाण कधीच त्यागणार नाही.

ह्या कार्यक्रमांत आह्मांस त्या भीषण जलप्रलयाने ओलसर झालेल्या काही ग्रंथांचीही प्राप्ती झाली. त्यावर सविस्तर पुढील लेखांत येऊच.

ह्या कार्यक्रमाच्या काही महत्वपूर्ण चित्रफीती

सौजन्य श्री रामकृष्ण महाराज वीर

https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=3037763949621784&id=100001646254878

https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=3037803272951185&id=100001646254878

आमचं वन्दे मातरम्

https://youtu.be/HAt-Ww5NiHw

सौजन्य श्री प्रथमेश देशपांडे

वि रा करंदीकरांच्या शब्दांतंच लेखणींस विराम देतो..

निज राष्ट्राच्या उदयासाठी
हिंदु जातीच्या विजयासाठी
तुमुल संगरी प्राणपणाने लढलें जे बेभान
मंगल ते बलिदान। त्यांचे। मंगल ते बलिदान।

भवदीय,

पंढरपूर हिंदुसभा

#क्रांतिवीर_बाबाराव_सावरकर_अमृतमहोत्सवी_पुण्यस्मरण_सांगली_अटलबिहारीवाजपायी_भालजीपेंढारकर

जगद्गुरु श्रीतुकोबारायांचे सदेह वैकुंठगमन - व्याकरणशास्त्रदृष्ट्या काही विचार

*वेदानिंदी चांडाळ, भ्रष्ट सुतकिया खळ।*
जगद्गुरु श्रीतुकोबाराय

वेदनिंदकांना चांडाळांची उपमा देणार्या जगद्गुरु श्रीतुकोबारायांची आज सदेह वैकुंठगमन तिथी...! जगद्गुरुंच्या वेदनिष्ठेंवर भविष्यांत कधीतरी लिहीनंच. आज तिथीने जन्मांस येणें हे आमच्या दृष्टीनेही परमभाग्यंच. प्रतिवर्षी श्रीतुकोबारायांच्या सदेह वैकुंठगमनासंबंधी काही चिंतन करतोच, सांप्रतही काहीसं. *ऐतिह्य प्रमाणांचा विचार करता रामायण-महाभारतकालापासून सदेह स्वर्गगमनाचे उल्लेख आहेत. श्रीतुकोबारायांचे चरित्रकार श्रीलक्ष्मण रामचंद्र पांगारकरांनी श्रीतुकोबारायांच्या चरित्रामध्ये हे उल्लेख सविस्तर दिलेले आहेत.* जिज्ञासूंनी तिथे अभ्यासावेंत ही विनंती.

हे स्वर्ग-नरक-वैकुण्ठादि लोक स्थानविशेष आहेत का ह्यासंबंधी एकवाक्यता आढळत नाही. हे स्थानविशेष नाहीत असे निरुक्तकार महर्षि श्रीयास्काचार्यांचे नि शबर स्वामी आदि पूर्वमीमांसकांचे मन्तव्य आहे. वेदमहर्षि श्रीपाद दामोदर सातवळेकर आदिंनी स्वर्गादि लोक हिमालयापलीकडील भाग आहे असे सांगितलं आहे. ह्या वादांत पडण्याचे हे स्थान नव्हे. प्रस्तुत लेखासंदर्भांत केवळ *वैकुण्ठ शब्दाच्या व्युत्पत्तीसंबंधी विचार करता हा शब्द प्रथम ऋग्वेदाच्या दशम मंडलांमध्ये प्राप्त होतो* हे आपणांस. त्याविषयी...

*इन्द्र नि वैकुण्ठ शब्दाचा अर्थ...*

*ऋग्वेदाच्या दशम मंडलामध्ये ४८-५० ही तीन सूक्ते आहेत, ज्यांचा ऋषि नि देवता हा इन्द्र-वैकुण्ठ आहे. ह्या सूक्तांमध्ये इन्द्र शब्दाने प्रत्यक्ष परमात्म्याचे अर्थात ईश्वराचे ग्रहण आहे.* सूक्ताच्या विस्तारांत जाण्याचे हे स्थल नसल्याने इन्द्र शब्दाच्या व्युत्पत्तीसंबंधी इतकंच सांगणं आवश्यक आहे की ह्या शब्दाच्या अनेक निरुक्ती किंवा व्युत्पत्त्या देता येतील. *इन्द्र शब्दाचे धात्वर्थाने पाहता ११ अर्थ होऊ शकतात. आमच्या आधीच्या अनेक लेखांत आह्मीं सिद्ध केल्याप्रमाणे वैदिक शब्द हे धातुज असल्याने एकापेक्षा अनेक धातुंनी त्यांची सिद्धी करणे संभव आहे.* विस्तारांत जाणे नाही.

*वैकुण्ठ ह्या शब्दाच्या व्युत्पत्तीच्या दृष्टीने विचार करता निरुक्तकारांनी "विगताः कुण्ठाः यस्य सः।" 'ज्यांच्या सर्व कुण्ठा अर्थात दुःखादि विकारांचा नाश झालेला आहे, असा तो.' किंवा "विकुण्ठमप्रतिहतं पदं मोक्षधाम तस्य स्वामी इन्द्र-वैकुण्ठः।"*

*'जिथे सर्व दुःखादि विकार समाप्त होतात, त्या मोक्षधामाचा स्वामी इन्द्र-वैकुण्ठ आहे. अर्थात परमात्म्याचे नाव इन्द्र-वैकुण्ठ आहे. कारण ईश्वराच्या ठिकाणी सर्वच दुःखादि विकारांची समाप्ती आहे.'*

श्रीतुकोबाराय वैकुंठास गेले ह्याचाच अर्थ त्यांच्या सर्व कुण्ठा समाप्त झाल्या. आत्मानंदाने परिपूर्ण असे ते आत्मस्वरुपांस प्राप्त झाले. हा विचार वैकुंठादि लोक स्थानविशेष न मानणार्यांसाठी आहे. क्षणभर हे मन्तव्य सत्य मानलं तरी श्रीतुकोबारायांचे वैकुंठगमन उपरोक्त निर्वचनांच्या आधारे सिद्ध होते. आणि जरी ते स्थानविशेष मानलं तरी ते सिद्ध होतंच. *वारकरी संप्रदायांतल्या अनेक अधिकारी सत्पुरुषांनी श्रीतुकोबारायांच्या वैकुंठगमनावर भाष्य केलंच आहे. त्यामध्ये प्रामुख्याने श्रीलक्ष्मण रामचंद्र पांगारकर, वारकरी संप्रदायाचे विद्यमान भीष्माचार्य श्रीनिवृत्ती महाराज वक्ते बाबा, हभप श्री रामकृष्णबुवा लहवीतकर, मंगेश रामचंद्र टाकी वगैरे वगैरे.*

*योगसामर्थ्यानेही श्रीतुकोबारायांचे वैकुंठगमन संभव आहे. पातंजल योगदर्शनामध्ये योग्यांस प्राप्त होणार्या अनेक सिद्धींचे वर्णन आहेच. जिज्ञासूंनी अधिक अध्ययनासाठी महर्षि श्रीपतंजलींच्या योगसूत्रांवरील श्रीव्यासकृतभाष्य नि त्यावरील भोजराजाची वृत्ति अभ्यासावी. पीडीएफ आहे. वामनकवींनी 'योगाची सिद्धि हे तुकारामीं' असे म्हटलंच आहे.*

*वैकुंठगमनासंबंधी शिवकालीन संदर्भ*

जगद्गुरु श्रीतुकोबारायांच्या सदेह वैकुंठगमनासंबंधी *प्रत्यक्ष श्रीशंभुछत्रपतींनी पुढे श्रीतुकोबारायांच्या चिरंजीवांस म्हणजे श्रीमहादोबांस वर्षासनाची सनद दिल्याचा उल्लेख श्रीसंभाजीकालीन पत्रसारसंग्रह मध्ये आहे. भाद्रपद शुद्ध पंचमी, शके १६०२चं आहे.* ते पत्र आह्मीं जोडलं आहेच.

जगद्गुरुंचे चरित्रकार श्रीलक्ष्मण रामचंद्र पांगारकरांनीही *श्रीशाहु छत्रपतींच्या संबंधीनेही सदेह वैकुंठगमन केल्याचे वर्णन केल्याचा एक उल्लेख केलाय. श्रीतुकोबारायांचे सुपुत्र श्रीनारायणबोवा ह्यांना श्रीशाहु छत्रपतींनी तीन गावं इनाम दिली आहेत. राज्याभिषेक शके ३० मध्ये.* तो संदर्भ निम्नलिखित

*"राजश्री तुकोबा गोसावी सत्पुरुष यांचे पुत्र नारोबा गोसावी याणी किले प्रसिद्धगडचे मुकामी आपले शिष्य सखोबा गोसावीं याबरोबर पत्र पाठवले तेथें लिहिलें की तुकोबा गोसावीं सत्पुरुष हे मौजे देहु उर्फ हवेली प्रांत पुणे भगवतकथा करिता अदृश्य झालें ही गोष्ट विख्यात आहे. त्याचे हाती पुज्या श्रींच्या देवाची मूर्तीची होत होती ती पूजा चालवींत आहे."*

आता प्रत्यक्ष दोन्ही छत्रपतींनीच वैकुंठगमन मान्य केल्यावर अन्यांचा प्रश्नंच येत नाही.

*तेंव्हा आजच्या पवित्रदिनी श्रीतुकोबारायांच्या चरणी कोटी कोटी अभिवादन नि शिरसाष्टाङ्ग दंडवत!*

पाखण्ड खण्डिणी
Pakhandkhandinee.blogspot.com

#जगद्गुरु_श्रीतुकोबाराय_सदेह_वैकुंठगमन_शंभुछत्रपती_शाहुछत्रपती_वारकरीसंप्रदाय

मराठी किंवा महाराष्ट्री भाषेचा इतिहास - एक चिंतन

*इयें मराठीचियें नगरीं। ब्रह्मविद्येचा सुकाळुं करीं।*

कैवल्यसाम्राज्य चक्रवर्ती श्रीज्ञानोबाराय

भाषेच्या इतिहासाचा जेंव्हा आपण विचार करतो तेंव्हा वैदिक संस्कृत ही आदिभाषा आहे अशी सर्व प्राचीन अशा एतद्देशीय व्याकरणकारांची नि भाषाशास्त्रज्ञांची संमती आपणांस प्राप्त होते. वैदिक शब्दांवर आधारित नि वैदिक-पद-बहुला लोकभाषा जी ब्रह्मा आणि सप्तर्षींद्वारे सृष्ट्यारंभीच्या आदि मानवांमध्ये व्यवह्रत झाली, जिचा उल्लेख भरतमूनीने त्याच्या नाट्यशास्त्रामध्ये १७।२७ आणि २८ येथे अतिभाषा किंवा आदिभाषा असा केला आहे, अश्या ह्या मूल वैदिक संस्कृतपासून लौकिक संस्कृत नि प्राकृतभाषांचा विस्तार नि विकार पुढील काळांत झाला. वैदिक संस्कृतपासून उद्भवलेल्या किंवा विकार पावलेल्या प्राकृतभाषांमध्ये सर्वप्रथम जिचा आविष्कार झाला, ती म्हणजे शौरसेनी प्राकृत. ह्या शौरसेनी प्राकृतचे पुढे जे तीन प्रमुख भेद झाले, त्यामध्ये महाराष्ट्री ही प्रथम असून मागधी नि पैशाची ह्या दोन पश्चातच्या आहेत. प्राकृतभाषांच्या अध्ययनासाठी जो सर्वात प्रथम नि अधिकारी ग्रंथ असा जो उपरोक्त भरतमूनींचा नाट्यशास्त्र नावाने सुपरिचित आहे, ज्याचा कालावधी महाभारतकालाच्या पूर्वीचा आहे, त्या ग्रंथामध्ये १७।४८ येथे नाट्याचार्य श्रीभरतमूनींनी

*सर्वास्वेव हि शुद्धासु जातिषु द्विजसत्तमाः।*
*शौरसेनीं समाश्रित्य भाषां काव्येषु योजयेत्।*

असे म्हटलंय. विक्रम संवत पूर्व पांचव्या शतकांतले महान मीमांसक श्रीकुमारिल भट्टपाद हे त्यांच्या तंत्रवार्त्तिक ह्या अत्यंत प्रसिद्ध ग्रंथामध्ये

*मागध-दाक्षिणात्य-तदपभ्रंशप्रायासासाधुशब्दनिबन्धिना।*

असे म्हणतात. इथे मागधी व दाक्षिणात्यावरून महाराष्ट्री अथवा जैनीचा अभिप्राय श्रीकुमारिलभट्टांस आहे असे लक्ष्यीं येते. अपभ्रंशही आहे.

*महाकवी श्रीदंडीचा काव्यादर्श मधील संदर्भ*

ज्याचे पदलालित्य प्रसिद्ध आहे, असा श्रीदंडी त्याच्या काव्यादर्श ह्या ग्रंथामध्ये महाराष्ट्री अर्थात मराठीविषयी जे लिहितो  महत्वाचे आहे.

*महाराष्ट्राश्रयां भाषां प्रकृष्टं प्राकृतं विदुः।*
*सागरः सूक्तिरत्नानां सेतुबन्धादि यन्मयम्।*

महाराष्ट्रामध्ये बोलली जाणारी भाषा हींस लोक प्रकृष्ट प्राकृत समजतात. ह्यामध्ये सूक्तीरुपी रत्नांचा सागर आहे ज्यात सेतुबंध नावाचे काव्य रचलं गेलंय.

ह्या सेतुबंधग्रंथाच्या टीकेमध्ये रामदास नामक लेखकाने 'महाराष्ट्रभाषायां' असा शब्दप्रयोग केला आहे. कर्पुरमञ्जिरी ह्या ग्रंथामध्येही शौरसेनी व महाराष्ट्री दोन्हींचा उल्लेख आहे.

प्राकृतभाषेच्या बव्हतांश सर्व वैय्याकरणींनी एकमुखाने महाराष्ट्रींस सर्वोत्तम प्राकृत मानलं आहे आणि मुख्यतः तिचेच नियम दिले आहेत. विस्ताराने ह्यावर पुढे लिहुच.

पुरुषोत्तम नावाच्या व्याकरणकाराने त्याच्या 'प्राकृतानुशासन' नावाच्या ग्रंथामध्ये ११।१ येथे शौरसेनी व महाराष्ट्री अर्थात मराठी दोन्ही एकंच आहेत असे प्रतिपादन केलं आहे. आपल्याला अभिमान हवा की संस्कृतला सर्वांत जवळ भाषा कोणती असेल तर ती मराठी आहे. एक मराठीभाषिक म्हणून, महाराष्ट्रीय म्हणून आपल्या मातृभाषेच्या निर्मितीसंबंधी काहीसं चिंतन आवश्यक आहे म्हणून हा  लेखनप्रपंच.

*प्राकृत ही संस्कृतपासूनंच*

सर्व प्राचीन संस्कृत नि प्राकृत व्याकरणकार ज्यांत हेमचंद्र नावाचा जैन व्याकरणकार आहे, हा स्पष्ट लिहितो की प्राकृत ही संस्कृत पासून निर्माण आहे. त्याने वैदिक संस्कृत सर्व भाषांची जननी मानलीय. ईसवी सन पूर्व ५६ च्या विक्रमाच्या प्रासादांतला जो नवरत्नांपैकी एक असा कालिदास वगैरे, त्यांतलाच एक म्हणजे आचार्य वरऋचि हा प्रथितयश व्याकरणकार नि निरुक्तकार. हा संस्कृतबरोबर प्राकृत भाषांचाही व्याकरणकार होता. हा त्याच्या *प्राकृत प्रकाश* ह्या ग्रंथांतही लिहितोच की

*प्राकृत ही संस्कृत पासूनंच आहे. वैदिक संस्कृत सर्व एतद्देशीय भाषांची जननी आहे...*

सांप्रत काही ब्रेकिंग इंडिया फोर्सेस अर्थात भारत विखंडन शक्ती ह्या प्राकृत नि संस्कृत ह्यात भेद दाखवून,भेद आहेच, पण तो भेद आर्य विरुद्ध अनार्य वादासाठी दाखवून हिंदु समाजांत फुट पाडण्याचे काम करताहेत. सूज्ञांनी सावध रहावे ही विनंती. भविष्यांत ह्यावर विस्ताराने येऊच.

भवदीय,

पाखण्ड खण्डिणी
Pakhandkhandinee.blogspot.com

#संस्कृत_प्राकृत_मराठीभाषा_महाराष्ट्री_भरतमूनी_वरऋचि

#मार्क्सवाद_आणि_भारतीय_इतिहासलेखन #लेखांक_प्रथम

The history of hitherto existing society is the history of class struggle.

Communist Manifesto - Karl Marx and Frederic Engels
London 30th January, 1888

ख्रिस्ती मिशनरी(हे आह्मीं मागेच सिद्ध केलंय) अशा मार्क्सने नि त्याचा साथीदार एंजल्सने त्यांच्या उपरोक्त ग्रंथामध्ये मध्ये अगदी आरंभीच म्हटलं आहे की सर्व मानवजातीचा किंवा समाजाचा इतिहास हा केवळ वर्ग-संघर्षाचा इतिहास आहे. मार्क्सचे हेच वाक्य अगदी प्रमाण मानून पुढे सर्व मार्क्सवाद्यांनी ह्यावरूनंच सर्व विश्वाचा इतिहास मांडण्याचा प्रयत्न केला. कोणत्याही मार्क्सवादी इतिहासकाराची पुस्तके पाहिली तरी हीच मांडणी आपणांस दिसून येते. अगदी ह्या उपरोक्त एंजल्सचे The Origin of the Family, Private Property and the State हा ग्रंथ वाचला तरी हीच मांडणी लक्ष्यी येतें. यद्यपि हा ग्रंथ हेगेल्सच्या ग्रंथांस प्रतिवाद होता. मार्क्सवाद्यांनी हा विश्वेतिहास निम्नलिखित चार अवस्थांमध्ये कोंडून टाकलाय, त्या म्हणजे

१. Primitive Communism - प्रारंभिक साम्यवाद
२. Slavery - गुलामगिरी
३. Feudalism - सामंतशाही किंवा सरंजामशाही
४. Capitalism - भांडवलशाही

सर्व मार्क्सवाद्यांच्या मते सर्व जग किंवा कोणताही मानव-समुह ह्या चार अवस्थांमधून गेलेलाच असतो. आणि म्हणून ह्या चार अवस्थांमधून जगाला बाहेर काढणं व शेवटी साम्यवाद अर्थात Communism कडे वळविणे, हेच त्यांचे उद्दिष्ट असतं. त्यांच्या दृष्टीने साम्यवाद ही आदर्श व्यवस्था असते.

अगदीच एतद्देशीय उदाहरण द्यायचे तर भारतात मार्क्सवादी पक्षाची संस्थापना करणारे कॉम्रेड श्रीपाद अमृत डांगे ह्यांचं India from Primitive Communism to Slavery हा ग्रंथ जिज्ञासूंनी अभ्यासावा. त्यातही डांग्यांनी हीच मांडणी केलेली आपणांस दिसून येते....

आता प्रश्न असा पडतो की भारतीय इतिहासाला ही मांडणी लागु पडते का???

तर उत्तर नाही असे येतं.

कारणमीमांसा निम्नलिखित

मार्क्सने नि एंजल्सने केलेली ही वर्गसंघर्षाच्या इतिहासाची मांडणी भारताच्या इतिहासाच्या दृष्टीने कोणत्याही पुराव्याशिवाय व इतिहासाच्या प्रमाण व आधाराशिवाय होती.

अर्थात भारतातल्या नेहरुप्रणीत मार्क्सवाद्यांनीही भारताच्या समग्र इतिहासाची मांडणी करताना ह्याचपद्धतीने मांडणी केलीय. दुर्भाग्य म्हणजे भारतीय इतिहासात ही मांडणी कुठेही बसत नाही. तरीही गेली सत्तर वर्षे हीच इतिहासाची परंपरा आपण वाचतो आहोत व त्याविरुद्ध स्वर उठविण्याचे सामर्थ्यही आपल्यांत नाही. मार्क्सवादी इतिहासकारांनी केलेला इतिहासद्रोह हा विषय यद्यपि विस्ताराचा असला तरी ज्याची सद्सद्विवेकबुद्धी जागृत आहे असा मनुष्यही त्यांची लेखनशैली समजून घेऊ शकतो. ह्यावर विस्ताराने आह्मीं मागे एक लेख लिहिला होता Marxism and the writing of Indian History नावाने...

सविस्तर पुढील लेखांकात येऊच...

#साम्यवाद_सप्ताह_इतिहासाच्या_पाऊलखुणा

पाखण्ड खण्डिणी
Pakhandkhandinee.blogspot.com

वेदोद्धारक ऋषिश्रेष्ठ महर्षि श्रीमद्दयानन्द सरस्वति जयंतीविशेष...

भगवान पूज्यपाद श्रीमच्छंकराचार्य, मीमांसक श्रीकुमारिल भट्ट, मीमांसक श्रीउदयनाचार्य ह्यांच्या परंपरेमध्ये ज्या आदित्य बालब्रह्मचारी-उर्ध्वरेतस्-ब्रह्मवर्चसी अशा ऋषिश्रेष्ठाचे स्मरण व्हावं अशा योग्याची आज जयंती...भगवान श्रीपरशुरामवत् अन्यायसंहारी, श्रीबृहस्पतिवत् वेदवक्ता, श्रीवसिष्ठवत् वेदप्रचारक, सत्यवक्ता, निर्भीड, दीर्घदर्शी, समदर्शी, वाग्मी, जितेंद्रिय, सुवक्ता असा निर्म्मल, निर्विकार, समुद्रवतगंभीर, पृथ्वीवत् क्षमाशील, अग्निवत् दैदिप्यमान, पर्वतवत् कर्तव्यस्थिर, सदैव ब्रह्मपरायण असा हा ऋषिश्रेष्ठ...

काय लिहावं ह्या महापुरुषाविषयी? अनेक महापुरुषांची जीवनचरित्रे अद्यापपावेतो अभ्यासली पण ह्या योग्याचे चरित्र काही निराळंच आहे.

*सविकल्प समाधी अवस्था प्राप्त करूनंच मग वेदार्थ प्रकट करणारा हा ऋषिश्रेष्ठ वेदोद्धारक...

निरुक्तकारांनी भारतवर्षाच्या युद्धापश्चांतचं चित्र रेखाटताना तत्कालीन परिस्थितीचे वर्णन करताना *"को नः ऋषिर्भवति"* ह्या प्रश्नाचे उत्तर देताना जे म्हटलंय ते अगदी सार्थ आहे. *तर्क हाच ऋषि. ह्या तर्क नावाच्या ऋषीचा अर्थात उहेचा विनियोग ज्याने आपल्या बृहस्पतिसमान प्रगल्भ बुद्धीने केला,त्या ऋषिश्रेष्ठाची आज जयंती...*

प्रत्येक वेदमंत्रांचे किंवा तत्संबंधित सूक्ताचे भाष्य करण्यापूर्वी तासन्तास समाधी लाऊनंच मगंच वेदार्थ प्रकट करणारा हा वेदभाष्यकार...

*"मला चारीही वेदांचे समग्र भाष्य करायला चारशे वर्षे लागतील..."*

असे सांगणारा हा वेदानुशीलनकर्ता...

ह्या ऋषिश्रेष्ठाचे वेगळेपण ते काय की त्याची इतकी स्तुती करावी???

*स्त्रियांना व शुद्रांनाही वेदांचा अधिकार जो पूर्वी होताच, तो मागील काळांत नाकारला गेला, तो वेदांच्या अंतःसाक्षीच्या आधारेच सर्व मानवज्ञातींस प्रदान करणारा हा समदर्शी अखिलमानवहितकर्ता...*

*आर्ष ग्रंथांचा उद्धारकर्ता...*

अनार्ष ग्रंथांमुळे वैदिक धर्मांस आलेल्या ग्लानींस दूर करण्यासाठी नि विशुद्ध वैदिक मताच्या पुनर्संस्थापनेसाठी ज्याने आर्ष अर्थात ऋषिप्रणीत ग्रंथांचाच आयुष्यभर पुढाकार केला नि त्यांचाच निर्भयपणे प्रसार केला असा हा सत्यनिष्ठ ऋषि. *कौमुदी, चंद्रिका, सारस्वत, मुग्धबोध, आशुबोध, मनोरमा आदि अनार्ष व्याकरण ग्रंथांनी वैदिक व्याकरणाविषयी नि वेदार्थ प्रतिपादनाविषयी जो काही गोंधळ मधील काळांत निर्माण झाला, तो धातुपाठ, अष्टाध्यायी नि व्याकरण महाभाष्याच्या अध्ययनाने अर्थात आर्ष ग्रंथांच्या अध्ययनाने नि प्रसाराने ज्याने दूर केला नि वेदार्थाची वाट सूकर केली, अशा व्याकरणसूर्याची आज जयंती. ज्याचे वर्णन व्याकरणसूर्य नि महान वैय्याकरणी असंच करावं लागेल असा हा वैय्याकरणी. काशीच्या ज्या शास्त्रार्थांस यावर्षी १५० वर्षे पूर्ण झाली, त्या शास्त्रार्थांत ज्यांनी पातंजल महाभाष्यांतली कल्म संज्ञा सनातनी विद्वानांना विचारतांच जे निरुत्तर झाले, ज्याने संस्कृत व्याकरण अतिशय सुलभ केलं आणि ज्याच्या परंपरेतल्या "पदवाक्यप्रमाणज्ञ वारावारिणः" अशा ब्रह्मदत्त जिज्ञासु नि युधिष्ठिर मीमांसकजींसारख्या वैय्याकरणींनी ही पदवी सार्थ केली, असा तो वैय्याकरणसूर्य...*

हिंदुंना अर्थात आर्यांना विशुद्ध वैदिक मत प्रदान करताना ज्याने अन्य अवैदिक मतांचीही समीक्षा अत्यंत तर्ककठोर नि अभ्यसनीय पद्धतीने केली नि ज्यामुळे अनेक मूळच्या हिंदु असलेल्या परंतु परपंथांत गेलेल्या लक्षावधींनी वैदिक धर्माचा स्वीकार केला, अशा *सत्यार्थ प्रकाश* नामक एका अद्वितीय ग्रंथांचा जो रचयिता... *एकीकडे सर्वधर्म एकाच ईश्वराप्रती जातात असा भोंगळ सिद्धांत मांडणारे एतद्देशीय भलेभले विद्वान असावेंत, अशांच्या मांदियाळींत सर्व पैशाचपंथांची चिकित्सा तर्काच्या नि वैदिक मताच्या आधारे करणारा हा धर्माचा पुनर्संस्थापनकर्ता...*

*शास्त्रार्थ महारथी...*

वैदिक हिंदुंची अत्यंत प्राचीन अशी शास्त्रार्थ परंपरा ज्याने पुनरुज्जीवित केली नि अनेक शास्त्रार्थांमध्ये पैशाचपंथींसहच स्वकीय अशा काही भरकटलेल्या मतानुयायींनाही ज्याने शास्त्रार्थांत पराभूत करून वैदिक पथांवर आरुढ केलं, अशा लेखारंभी उल्लेखिलेल्या शास्त्रार्थ महारथींच्या रांगेत बसणारा हा प्रखर वेदनिष्ठ...

*स्वातंत्र्याचा उद्गाता...*

लोकमान्य टिळकांनी म्हटल्याप्रमाणे स्वराज्य ही संकल्पना सर्वप्रथम महर्षि दयानंदांनीच मांडली. इतकं पुरेसंय.

*हिंदुसमाजाचा सत्यनिष्ठ उद्धारकर्ता...*

तत्कालीन सर्व अनिष्ठ रुढी नि प्रथांना प्रखर विरोध करणारा नि सर्व हिंदुंचे संघटन करणारा उद्धारकर्ता...

*ह्या सर्व लोकोद्धाराच्या महान कार्यासाठी ४४ वेळा प्राणहरणाचे कष्ट सहन केलेला, ज्यातले सतरा प्रयोग हे विषपानाचे आणि इतकं होऊनही सर्वांस क्षमा करणारा क्षमाशील...*

काय नि किती लिहावं...

*लेखणी बोथट होते, वाणी हिंपुटी होते...*

ह्या ऋषिवर्यांस जयंतीनिमित्त कोटी कोटी अभिवादन....!

पाखण्ड खण्डिणी
Pakhandkhandinee.blogspot.com

#ऋषिश्रेष्ठ_महर्षिश्रीदयानंद_जयंतीविशेष_वेदोद्धारक_आर्यसमाज_सत्यार्थप्रकाश